Alleen zo

Het eerste wat ik deed toen ik het boek uit had, was terugbladeren naar een scene helemaal in het begin, waar het gaat over zijn litteken. Je weet dan dat ze hem heeft verzonnen. Hij is niet Amand. Dat roept de vraag op hoe ze wist van zijn litteken. Waar zat het ook weer? Kon ze het zien?

Bij zijn slaap, bleek, onder zijn haren. Dokter De Moor checkt het zelf en moet haren wegvegen om het te kunnen zien. Julienne kan het dus niet hebben gezien. Lucky guess? Hmmm, ongeloofwaardig zou ik zeggen. Een fout kan het evenmin zijn, niet in zo'n ingenieus geconstrueerd boek.

De scene raakt aan het thema van het boek, denk ik: alleen zo kan het. Het verhaal gaat verder: al voor de blootlegging weet hij dat ze het bij het rechte eind heeft. Vervolgens heeft hij het triomfantelijke gevoel dat ze samen de dokter hebben beetgenomen, zoals ze aan het slot het leven beetnemen en je zeker weet dat ze nog lang en gelukkig zullen leven. Alleen zo kunnen ze het, dus zo gebeurt het.

Tuurlijk, dokter De Moor is het leven niet maar van mij mogen ze.

Verder weet ik het ook niet. Ik heb de twee boeken in omgekeerde volgorde gelezen. Het eerste is misschien nog net iets magistraler maar wat een magistraal boek opnieuw!

Corona (21)

Lees daarnet een tweet van de Vestdijkkring over de aanstaande herrijzenis van de Salamanderpocket. Is hij dus toch een begrip! Meneer Vos had op vrijdagmiddag altijd een hele stapel Salamanders bij zich. Het was het laatste uur en hij had er niet zoveel zin meer in. Mochten we een uurtje grasduinen. Later ben ik ze gaan verzamelen, de pockets en natuurlijk ook de gebonden deeltjes uit de jaren dertig met die prachtige, ingetogen omslagen. De dubbelen nam ik mee naar boekenmarkten maar ik heb er nooit één verkocht. Vandaar dat ik ben gaan denken dat ik de enige was die ervan hield en nu dit. Nieuwe delen in hopelijk een oud jasje! De oude deeltjes liggen overigens vaak met dozen vol bij het kwartjesspul op boekenmarkten, dus even dat virus uitzitten en dan gauw uw slag slaan. 

Ik balen natuurlijk dat ik ze allemaal heb weggedaan. Bezit alleen nog een paar delen Ideeën van Multatuli.

Boekbezinapp

Voor wie net als ik niet graag between books is en anders dan ik lid is van een bibliotheek en niet het risico wil lopen pardoes in exotische sferen of onder andersdenkenden te belanden, is WelkBoek misschien iets. Klik op de link achter "Webadres" en bezin eer ge begint.

Waarom ik niet date

Lees Botho Strauss nu, Paren, passanten, een paar dagen al. Moet me er iedere keer toe zetten, iedere keer een drempeltje over. Hij ligt op de grond hier, als ze niet in de boekenkast staan, liggen ze allemaal op de grond hier en voor ik hem oppak, overweeg ik steeds even om in een ander boek te beginnen of in de Volkskrant van afgelopen zaterdag die nog ingepakt op de leuning van de bank ligt. Of in de Uitstraling, die daar al twee weken ligt en me in ieder geval niet de hele avond zou kosten.

Een drempel dus. Paren, passanten is een onzalige aaneenschakeling van ingedikt-ongenadige anekdotes en overpeinzingen. Als deze: "Met wie we ook optrekken, er komt een moment dat we de ander kennen. (Oef, hier had ik al kunnen stoppen) We verbazen ons erover hoe toch die ander (nooit wij zelf) zich in al zijn trekken steeds automatischer gedraagt. Zijn wezen kunnen we in zijn geheel vanuit deze nabijheid niet meer onderscheiden (hè, wat?), maar des te duidelijker zien we nu het netwerk van driften en remmingen, van motieven en schijnmotieven, want met de jaren schemert het inwendig stelsel onbarmhartig door. We kijken er met enige terughoudendheid naar en denken zonder mededogen: weinig omhulsel en huid heeft die nog te vertonen, nauwelijks nog tekenen van de gratuite verschijning, waar blijft het verrassende en het autonome handelen? De wirwar van draden van de psycho-pop, niet weinig gelijkend op de man met de zeis, is van onder de eerlijke huid tevoorschijn gekomen en heeft de plaats van de vrije speler ingenomen. Schrikbarend soms hoe weinig persoonlijkheid nog en hoe doorzichtig op de versleten plekken het uiterlijk voorkomen, daar waar, veel benut, schoonheid, uitstraling en wil waren."

Raar is dat: nou ik het over zit te schrijven, denk ik, het had nog korter gekund. Ik heb dat wel vaker en doe het daarom wel eens met opzet, zonder dat er enige noodzaak toe bestaat, een tekst overschrijven om er nog dieper in door te dringen, om bij de alleressentieelste essentie te komen, de man met de zeis hier, die ik buitenblogs nog liever even niet tegen het lijf loop.

Dit aforisme uit het begin van het boek, is pas echt kort: "Iedere liefde bouwt achter zich utopie op."

Kees Fens

Iedereen die wel eens oorontsteking heeft (een arts heeft me wel eens verteld, dat dat behalve ikzelf vooral kinderen zijn. Hij kan gelijk hebben gehad, ik lijd aan wel meer kinderaandoeningen die niet zijn overgegaan), kent de merkwaardige en op den duur frustrerende contradictie van oorverdovend suizen binnen en doffe stilte buiten. Je hoort het slaan van je hart en bent doof voor je medemens. Gek word je van het een, onzeker van het ander.

Lezen helpt. In de werkelijkheid van het gelezene bestaat het suizen niet en hoor je weer stemmen, zonder dat je het idee hebt, dat de sprekers zich ophouden in andere kamers, zo al niet in andere universa.

Zo hoor ik nu weer de stem van Kees Fens, zoals die klinkt in zijn biografie en klonk in zijn hoorcolleges moderne letterkunde begin jaren tachtig van de vorige eeuw in het Hamerhuis in Nijmegen, elke vrijdagochtend. Ik zíe hem ook weer (al mankeer ik niks aan mijn ogen), hoe hij voortdurend achter zijn katheder vandaan kwam, om uit weiden, af te dwalen. Je vond maar moeilijk een reproduceerbare draad in zijn verhalen, aantekeningen maken was zinloos, dus legde je de pen maar neer en liet je je inspireren door de verbondenheid met de behandelde auteur en diens werk en wereldbeeld, die sprak uit Fens' zachte, gedragen stem. Waar je bij anderen nooit ophield te verlangen naar koffie en een sigaret, kon je bij hem niet wachten om te gaan lezen.

Onverkocht gelezen: Juli Zeh

Ik sla de krant open - enfin: de boekenbijlage* - en wat zie ik op pagina 12: Juli Zeh:

Juli Zeh (1974) is een succesvolle auteur die in hoog tempo met literaire prijzen bekroonde romans schrijft. Ze is juriste (..), ze is slim, geestig en wel ter tale en treedt geregeld op in serieuzere televisieprogramma's (..) zoals Das Philosophische Quartett (dat desondanks inmiddels ter ziele is) waar ze moeiteloos haar mannetje staat.

En nu komt het:

Hoewel ze een mooie loopbaan had kunnen hebben in het recht, heeft ze gekozen voor het onzekere bestaan van schrijfster, en tot nu toe met succes. Haar romans worden niet alleen bekroond maar ook gelezen en in vele talen vertaald.

Ergo goed verkocht? In mijn hoekje van de wereldwijde boekhandelarij - nano, toegegeven en enkel papier - is er nog nooit een Juli Zeh over de toonbank gegaan. Als het kleine het grote in deze weerspiegelt - en dat wil ik wel eens denken, het kleine zijnde - dan kan het niet anders of alleen de leden ván en de kijkers náár het Filosofisch Kwartet werpen ooit een blik in een Juli Zeh en die zijn nu ter ziele.

Het is vooral dat ontbreken van de euries dat me stoort aan bekroond, vertaald, gelezen = succesauteur. Hoor hier recensente: geen mens leest Juli Zeh mens! Juli Zeh = 5 euro inclusief verzending, hooguit! Juli Zeh, dat is de eurobak! Niks succesauteur! Carol Drinkwater is een succesauteur. Die wordt behalve bekroond, vertaald en gelezen ook verkocht. Of Hilary Mantel. Of Kate Summerscale. Of Annie M.G. Schmidt. Of Francine Oomen (Julia Franck misschien, uit het land van Zeh, Charlotte Roche een tijdje terug heel even). Auteurs die je droog houdt. Juli Zeh: daar gooi je hooguit een zeiltje overheen.**

* NRC, 17 mei 2013
** "Ik heb niet alle boeken van Juli Zeh gelezen", bekent recensente even verderop. Misschien is het in andere Juli Zeh's wel anders, aarzelt ze, maar in deze is het een bloedeloze bedoening: "De personages komen te weinig tot leven, het staketsel van de vorm steekt overal doorheen." Ik had minder snel naar de pen moeten grijpen. Kun je nagaan hoe hoog die Zeh mij zit. Het was rechtzetten om te kunnen omkegelen. Drie sterren voor Juli Zeh. In de boekenbijlage is dat voor de moeite: "Literatuur zou meer moeten durven en minder op een mooie meccanodoos moeten lijken."

T.S. Eliot

Tim Parks:

T.S. Eliot maakte het er niet makkelijker op door ons voor te houden dat de schrijver zijn persoonlijkheid moest overwinnen en zijn plek moest zien te vinden in een literaire traditie; zijn werk zou zich pas echt onderscheiden als het de volgende ontwikkeling inluidde van een zich op natuurlijke wijze ontvouwende collectieve verbeelding, zoals deze zich manifesteerde in 'de canon'.
(..)
Eliot benadrukte bovenal dat het scheppen van literatuur talloze jaren eindeloos veel noeste arbeid vergde en dat je waarschijnlijk niet zonder een universitaire graad in de oude talen en/of de moderne Europese literatuur kon.*

* NRC, 23 maart 2012

Longlist

From: Kilgoot
To: pleuno@live.nl
Subject: RE: Boek lezen...Date: Wed, 5 Oct 2011 22:56:19 +0200

Hoi Pleun,

leuk weer eens van je te horen. Ik druk druk druk, echt waar.

Je sms'je kwam binnen op mijn vaste telefoon. Je kent dat wel, zo'n mechanische damesstem. Moeilijk te verstaan.

We zaten in de auto op je verjaardag, op terugreis van onze vakantie. Maar hadden we je verjaardag niet al gevierd in Diessen?

Ik zal je lijst eens goed gaan bekijken. Er zit wel zware kost tussen, zeg! Hebben ze al die boeken op school? Is er een goeie bieb in de buurt?

Wat er niet tussen staat en een goeie opwarmer is: Oeroeg van Hella Haasse. Dun boekje. Zo uit. En leuk. Ook van haar en leuk is: Heren van de thee. Ook leuk: De Engelenmaker van Stefan Brijs. Stuk dikker, maar wel boeiend. Begin daar maar es mee. Wat er ook niet op staat en toch zeer mooi is: De ontmoeting, van Antoon Coolen.
Spreek je nog! Groeten aan Stijn.

Nonkel

From: Kilgoot
To: pleuno@live.nl
Subject: RE: Boek lezen...
Date: Thu, 6 Oct 2011 17:26:42 +0200
Hoi Pleun,

hier het vervolg van nonkels literaire advisering.
We waren overigens in Bretagne, dat had gramps helemaal goed, hoewel ik vermoed dat ze denkt dat het in Engeland ligt.
Hopla, gaat-ie. Ik begin bovenaan maar stap dan over op kriskras.
Rene Appel is niks. De man schrijft detectives. De titel van deze wijst op een overdosis maatschappelijk engagement, de beste garantie voor een saai boek en beste Pleun, laat ik je dit alvast zeggen, want je komt er toch wel achter: literatuur is van zichzelf al saai genoeg! Anders dan de boeken die je totnogtoe gelezen hebt, gebeurt er helemaal niks in literatuur. Er vloeit weinig bloed, er wordt weinig gezegd, de personages komen weinig buiten. Ze lopen eigenlijk alleen maar te tobben over hun jeugd en hun relaties. Voordeel is wel dat literatuur zelden slecht afloopt. Als er niks gebeurt, kan er ook niks slecht aflopen.
Nounou nonkeltje, zul je zeggen, wat zijn we weer vrolijk. Gelijk heb je. Ik vervolg het vervolg.
De beste schrijver van allemaal is Arnon Grunberg. Zijn beste boek staat er niet op: Huid en haar. Arnon Grunberg is ook Marek van der Jagt (pseudoniem). Gstaad 95-98 zou ik maar overslaan. De slechtste schrijver van allemaal is Maarten 't Hart.

Herman Koch zul je wel kennen. Zijn boeken zijn bestsellers. Knielen op een bed violen was een paar jaar geleden ook een bestseller. Gaat over een streng gereformeerd gezin uit de bollenstreek. Vonne van der Meer heeft ook altijd goed verkocht. Deze mevrouw is katholiek en erg spiritueel ingesteld, als je dat wat zegt. Eigenlijk meer iets voor middelbare dames. Overigens geldt voor alle vrouwelijke auteurs op de lijst wel, dat, als je zou vragen, Wie is nou je doelgroep? het antwoord zou zijn: vrouwen in de overgang. Wil je zo lang niet wachten, lees dan De Tweeling van Tessa de Loo en laat Connie Palmen maar zitten. Misschien een boekje ook van Renate Dorrestein of Jessica Durlacher (De dochter). Helga Ruebsamen ken ik alleen van naam. Haar boek Het lied en de waarheid is misschien wel de moeite waard. Ben ik zelf eigenlijk ook wel benieuwd naar.

Jeroen Brouwers is voor middelbare mannen. Beveel ik je niet aan. Omdat je het een noch het ander bent.

Tim Krabbé schrijft dunne boekjes. Daar zul je nog naar snakken. Kathy's dochter had ik mee naar Bretagne. Kwam er niet doorheen. Misschien toch wel iets voor jeugdigen. Marte Jacobs is beter. Christiaan Weijts zal je ook wel aanspreken (mij wel).

De boeken van Nescio zijn klassiekers. Zul je niet veel plezier aan beleven. Karakter van Bordewijk idem. Hoef je van mij niet gelezen te hebben. Marcellus Emants leefde in de negentiende eeuw maar beveel ik je toch aan. Max Havelaar heb je al gelezen. Toch? Louis Couperus leefde van 1860 tot 1923. Een schrijver voor taalkundige fijnproevers. Ben je dat? Lees dan Van oude menschen de dingen die voorbijgaan. Van Eeden en Van Deyssel kun je het beste overslaan. Ik durf te wedden dat de leraren die zelf ook niet gelezen hebben (behalve meneer Vos).

Ronald Giphart is wat wij vroeger noemden Popie Jopie (na het bezoek van de paus aan Nederland, midden jaren 80). Voor een beginnend literatuurlezer misschien wel aardig. Hetzelfde geldt voor Theo Thijssen (heb je die al niet gelezen?) en Annejet van der Zijl. En Simone van der Vlugt. Die zul je wel kennen. Schrijft ook kinderboeken en detectives. De boeken die hier genoemd worden, ken ik niet. Frank Martinus Arion is een Antilliaan. Dubbelspel is 'de grote Antilliaanse roman'. Ik vrees dat je er niet veel aan zult vinden. Aan Joe Speedboot van Tommy Wieringa waarschijnlijk weer wel.

W.F. Hermans, Gerard Reve en Harry Mulisch worden beschouwd als de grote drie van de naoorlogse literatuur. Mail me later nog maar es, als je van een van hen iets zou willen lezen. Ze geven wel cachet aan je lijst. Hella Haasse is de vierde van de grote drie, Jan Wolkers de vijfde. J. Bernlef de elfde.

De intelligentste van allemaal is Simon Vestdijk. Ivoren wachters gaat over een puber. Terug tot Ina Damman ook maar lees toch maar Ivoren wachters.

Annelies Verbeke en Dimitri Verhulst kan ik je beide aanbevelen, achtereenvolgens: De helaasheid der dingen (komisch!) en Slaap. Allebei niet dik.

Van poëzie weet ik niet zo heel erg veel. Tjitske Jansen ken ik niet. De gedichten van Vasalis zijn moeilijker dan ze lijken. Misschien is dat wel zo met alle poëzie. Rawie is het leukst van de hier genoemde dichters. Zelf hou ik wel van de dichter J.C. Bloem (niet op de lijst). Remco Campert heeft ook veel gedichten geschreven. Leuker dan die van Tjitske Jansen, denk ik.

Adriaan van Diks lijkt me niks. Ik moet er wel bij zeggen dat ik hem alleen maar ken van de TV.

Willem Elsschot is de grote één van Vlaanderen. Van hem zou je eigenlijk wel iets moeten lezen. Zijn boeken zijn dun en heel eenvoudig. Alleen, zoals dat gaat met literatuur, ga je er wel over nadenken en blijkt het bij nader inzien allemaal helemaal niet zo eenvoudig. Daar krijg je problemen mee. Het omgekeerde komt ook voor: Kees van Beijnum. Oesters van Nam Kee zul je wel leuk vinden.

Arthur Japin moet je mijden. Is er ook een voor oudere dames. Net als Karel Glastra van Loon. Wil je van de laatste toch iets lezen kun je beide titels nemen. Frénk van der Linden ken ik alleen van de radio. In landen met een verstandiger regering dan die van ons, zou het hem waarschijnlijk verboden worden om boeken te schrijven.

Van de volgende schrijvers vermoed ik dat het hedendaagse schrijvers zijn, weinig bekend en - als ik zo vrij mag zijn - om die reden waarschijnlijk ook niet de moeite waard (van Ricus van de Coevering en Robert Haasnoot weet ik het zeker): Annie van Keymeulen, Joost Heyink, H.M. van den Brink, Pia de Jong, Vera Klaassen, David de Poel en Pieter Toussaint. Van Hiske Dibbets weet ik het niet. Misschien is De gifmengster wel een goed kinderboek. De titel en haar voornaam doen zoiets vermoeden. Oek is ook een vrolijke naam; Hokwerda's kind niet zo'n vrolijk boek. Lees liever Cirkel in het gras of Opzwaaiende zomerjurken (niet op de lijst).

Van Thomas Rosenboom zou je Publieke Werken kunnen lezen (als je tijd over hebt). Een goed boek. Hij is denk ik een van de grote drie uit de periode na de naoorlogse grote drie. Hij heeft nog een ander boek geschreven, Gewassen vlees (niet op de lijst), dat beter is dan al het andere op de lijst.

Ben ik er nog vergeten? Zwagerman. Ik vergeet Zwagerman. Doe jij ook maar. Leon de Winter, tja, weet ik eigenlijk niet. Als je hem wil proberen, zou ik nemen: Zoeken naar Eileen (hij is overigens getrouwd met Jessica Durlacher). De Hydrograaf van Allard Schröder is te moeilijk. Ook voor de leraar. Dus doe maar niet. Breng je hem alleen maar mee in verlegenheid. Manon Uphoff is een dikkerdje. Haar boeken niet. Kunnen er altijd tussendoor. Geerten Meijsing lijkt op Leon de Winter. Hij heeft ook een zus (lesbisch), Doeschka, wier boekje Over de liefde voor jou misschien wel aardig is. Nicolaas Matsier kun je vergeten. Doet iedereen. Marcel Möring ook. Gerrit Komrij is een bejaarde homosexueel. Kan me niet voorstellen dat je daar iets in ziet.

En ach, Rascha Peper, Wanda Reisel, Nicolien Mizee... ze konden mooie opstellen schrijven op de middelbare school en er daarna niet meer mee ophouden. Bruidsvlucht is verfilmd. De film is waarschijnlijk beter dan het boek.

Toneelstukken zou ik niet lezen. Toneel is om te doen.

Ik wil eindigen met Margriet de Moor. Margriet de Moor is niks.

Je hebt me intussen opnieuw gemaild. Deze is gedeeltelijk achterhaald. Maar misschien toch wel bruikbaar.

Groet,

Nonkel